Het doctoraat in de kunsten

Bij het onderzoek in de kunsten is het artistieke proces een wezenlijk onderdeel van het onderzoek en is het product de artistieke belichaming ervan. Het artistiek onderzoek verkent de mogelijkheden en evalueert de beslissingsprocessen die leiden naar het kunstwerk. Het gaat erom deze beslissingen te expliciteren, te evalueren in het licht van alternatieve mogelijkheden en keuzes, en te beoordelen naar hun artistieke en culturele relevantie.

Onderzoekers in het domein van de kunsten en onderzoekende kunstenaars combineren inzichten uit kunsten en wetenschappen en leggen verbanden tussen die disciplines. Het soort onderzoek dat zij doen, is alleen mogelijk dankzij hun kunstenaarschap, en omgekeerd ontwikkelen ze hun kunstenaarschap door het onderzoek dat ze doen. Hun werk is van onvervangbare waarde voor een kennissamenleving, die immers ook gevoed wordt door kunst.

Aan buitenlandse universiteiten wordt de koppeling tussen kunst en wetenschap al langer gemaakt. Zo is het bijvoorbeeld in Groot-Brittannië en Finland mogelijk een doctorsgraad te behalen in de compositie of in de beeldende kunsten. Aan het Orpheus Instituut in Vlaanderen worden sinds 1996 kunst en wetenschap geïntegreerd in één studiecurriculum. Het promoveren in de kunsten is in Europa vooralsnog een bijzonder fenomeen - waar de Lage Landen hun eigen invulling aan willen geven.

Kunsthistorici doen onderzoek naar de kunsten, maar tot voor kort was er voor onderzoek in de kunsten geen plaats binnen het universitair en hoger kunstonderwijs in Nederland en Vlaanderen. Promovendi kunnen al eeuwen doctor in de letteren, in de godgeleerdheid of in de wijsbegeerte worden, maar niet in de kunsten. Sinds kort is dat veranderd: de oprichting van de Faculteit der Kunsten heeft het mogelijk gemaakt om aan de Universiteit Leiden in de kunsten te promoveren. Deze mogelijkheid bestaat inmiddels ook aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.

Wie de doctorstitel in de kunsten verwerft, dankt deze titel aan het combineren van artistieke prestaties en theoretische reflectie. Kandidaten moeten als onderdeel van het doctoraat artistiek werk van hoog niveau leveren - zoals concerten, performances, masterclasses en manifestaties. Het resultaat van het onderzoek wordt vastgelegd in een wetenschappelijke verhandeling die zij in het openbaar verdedigen.